اگر شما هم جزو کسانی هستید که می پندارید رهبر یک ارکستر کسی است که فقط چوبی به دست دارد تا در پیشگاه ارکستر بایستد و دستهایش را تکان دهد، سخت در اشتباهید. در همین ابتدای این یادداشت باید بگوییم رهبر ارکستر، مهمترین عنصر ارکستر است که می تواند سرنوشت یک مجموعه متشکل از ده ها نوازنده را عوض کند. در خصوص اهمیت جایگاه رهبری ارکستر همین جمله از ماکس رودولف در کتاب قوانین رهبری ارکستر بس که می نوسید، “رهبر ارکستر، نوازنده ای است که کل ارکستر ساز اوست”.

به عنوان فردی که بیش از ۱۳ سال است نوازنده ارکستر فیلارمونیک تبریز هستم و تا کنون فرصت همکاری با چند رهبر مخلتف در حیات هنری خود را داشته ام، و نیز به عنوان مشاوری که در حال حاضر مشغول برنامه ریزی و ارائه آموزشهای تخصصی به تعدادی از مدیران جوان هستم تا به رهبرانی خوب بدل شوند، دوست دارم در این یادداشت، از شباهتهای جذاب رهبری ارکستر و رهبری کسب و کار بنویسم. این یادداشت تلاشی است برای ملموس کردن بیشتر مفاهیم در دنیای رهبری کسب و کار.

اگر کمی نوک پای خود را در وادی موسیقی کلاسیک گذاشته باشید، بعید می دانم نامی از هربرت فون کارایان نشنیده باشید. مردی که سالها بر مسند رهبری ارکستر فیلارمونیک برلین تکیه زد و این مجموعه را از یک ارکستر معمولی، به یکی از بهترین ارکسترهای جهان بدل نمود. نهضتی که کارایان در برلین فیلارمونیک بنیان نهاد، چنان قدرتمند بود که امروز سالها بعد از مرگ وی، همچنان چون روز اولش به قدرت خود باقی است. کارایان، نمونه ای از رهبرانی است که به ویژه بعد از دست یابی بشر به امکان ضبط صدا، آهنگسازان تمام دوران ها، وام دارشان هستند. چرا که آنان با ارکسترهای حرفه ای خود، از مسیر ضبط آثار آهنگسازان بزرگ تاریخ موسیقی کلاسیک جهان، میراث بشری در این زمینه را شکل دادند. از این روست که زندگی چنین انسانهایی، شایسته مداقه و بررسی بی حد و اندازه می باشد و مهم تر از آن، آنچه الهام بخش خواهد بود، دقت نظر در خط مشی آنان در رهبری به معنی واقعی اش می باشد.

رهبری

۱ـ تمام رهبران موفق و نام آور جهان، انسانهایی کاریزماتیک هستند. شکی وجود ندارد که کاریزما، یکی از نیازهای اساسی برای رهبران ارکستر است. اما نکته اینجاست که تعبیر از کاریزما بسیار متفاوت می باشد.

۲ـ رهبران ارکستر، انسانهایی منظم هستند. یعنی مجبورند منظم باشند. در غیر این صورت، شیرازه کار از دستشان در رفته و کل مجموعه از مسیر خود منحرف می شود.

۳ـ رهبران ارکستر، باید از دیدگاه سازشناسی، سلفژ، ارکستراسیون، هارمونی، کنترپوآن و … در حد اعلای دانش و تخصص باشند چرا که در غیر این صورت، هدایت ارکستری متشکل از نوازندگان چیره دست، ناممکن خواهد بود.

۴ـ رهبری ارکستر کار مردان عاشق است. اگر عاشق نباشید، هرگز نمی توانید صدایی خوب از ارکستر بگیرید و مخاطبتان را از دست خواهید داد.

۵ـ رهبران ارکستر، خوب می دانند که دو وظیفه خطیر بر عهده دارند. اولین وظیفه هر رهبر، آماده کردن برنامه اجرایی ارکستر برای ایفا بر روی صحنه در تاریخی مشخص و از پیش تعیین شده می باشد. هیچ رهبری نمی تواند بهانه ای یافته و اجرای ارکستر خود را عقب بیاندازد. دومین وظیفه اینکه رهبران ارکستر، مسئولیت دارند ارکستر را در هر حدی که تحویل گرفته اند، در سطحی بالاتر تحویل دهند. به این معنی که از نظر فنی، مسئولیت دارند ارکستر را هر روز به سمت بهتر شدن هدایت نمایند.

۶ـ رهبران ارکستر، تنها واسطه میان هنر ناب و مخاطبش می باشند. اگر یک رهبر ارکستر کار خود را به خوبی انجام ندهد، این مخاطب است که دل زده شده و ترک موقعیت خواهد کرد. از این روست که رهبران باید این وظیفه خطیر خود را به خوبی بشناسند.

۷ـ رهبری ارکستر، جسارت می طلبد. زمانی که خود را در پیشگاه یک ارکستر بزرگ یافتید و پشتتان را به جمعیتی صدها نفری کردید و دست ها را به نشانه آغاز بالا بردید، هرگز اجازه ندارید زانو بلرزانید و یا ضربان قبلتان را بالا ببرید. که اگر چنین کنید، همه خواهند ترسید!

۸ـ رهبران ارکستر باید به روز باشند. همه رهبران به خوبی می دانند با دانش دیروز، نمی توان امروز در مقابل ارکستر ایستاد. از این رو، رهبران بزرگ اهل خواندن هستند و بهتر شدن.

۹ـ خاطیان می دانند رهبران ارکستر حرفه ای، هرگز اهل بخشش نیستند. که اگر بودند، هر خطاکاری می توانست ماحصل تلاش مجدانه دیگران را به هدر دهد.

اگر همچنان به خواندن این نوشته ادامه می دهید، نشان می دهد شما به آشنایی هرچه بیشتر با مسئولیتها، وظایف و ویژگی های یک رهبر ارکستر علاقمند هستید. اگر دوست دارید شباهتهای میان رهبری ارکستر و رهبری کسب و کار را بشناسید، کافی است بار دیگر به اول یادداشت برگردید، و به جای رهبر ارکستر، رهبر کسب و کار، به جای ارکستر، کلمه سازمان، به جای نوازندگان کلمه کارکنان و به جای مخاطبان، کلمه مشتریان را قرار دهید.

در پایان مایلم در این نوشتار یادی کنم از مردی که ارکستر فیلارمونیک تبریز، وام دار سخت کوشی هایش است. یاشار شادپور، رهبر و مدیر هنری ارکستر فیلارمونیک تبریز.